กินไม่เป็นเวลาทำให้เป็นโรคกระเพาะไหม

กินไม่เป็นเวลาไม่ใช่สาเหตุโดยตรงของแผลในกระเพาะอาหาร — สาเหตุหลักที่ยืนยันแล้วคือเชื้อ H. pylori และยาแก้ปวด NSAIDs (NIDDK, 2022) แต่มีงานวิจัยหลายชิ้นพบว่าคนที่กินไม่ตรงเวลาเป็นประจำ มีความเสี่ยงกระเพาะอักเสบและอาการอาหารไม่ย่อย (functional dyspepsia) สูงกว่าคนที่กินตรงเวลาอย่างมีนัยสำคัญ เพราะไปรบกวนจังหวะการหลั่งกรดตามนาฬิกาชีวภาพและวงจรทำความสะอาดลำไส้ตามธรรมชาติของร่างกาย

TL;DR สรุปสั้น

⭐ แยกให้ชัดก่อน: กินไม่เป็นเวลา ≠ สาเหตุของแผลในกระเพาะ สาเหตุจริงคือเชื้อ H. pylori กับยา NSAIDs (NIDDK, 2022) — แต่กินไม่เป็นเวลาเป็น "ปัจจัยที่ทำให้อาการแย่ลง" ได้จริง
📊 กระเพาะอาหารหลั่งกรดตามจังหวะนาฬิกาชีวภาพ โดยพุ่งสูงสุดช่วงดึกถึงเช้ามืด และต่ำสุดช่วงสาย (Moore & Englert, 1970; Saitoh et al., 2001)
📊 การศึกษาแบบ case-control ในผู้ใหญ่จีน 323 คน พบว่าคนที่กินเวลาคลาดเคลื่อนตั้งแต่ 2 ชั่วโมงขึ้นไป มีความเสี่ยงกระเพาะอักเสบร่วมกับติดเชื้อ H. pylori สูงกว่าคนกินตรงเวลาถึง 13.3 เท่า (Lim et al., 2013) — เป็นงานวิจัยเชิงสังเกตที่ผู้เขียนเองระบุว่ายังสรุปเหตุ-ผลไม่ได้ชัดเจน
📊 งานทบทวนวรรณกรรมปี 2026 สรุปว่าการกินไม่ตรงเวลาและการข้ามมื้อเช้า/มื้อกลางวัน สัมพันธ์กับความเสี่ยงอาหารไม่ย่อย (functional dyspepsia) ที่สูงขึ้น (Ostadsharif et al., 2026)
⭐ ร่างกายไม่ได้ต้องการความสมบูรณ์แบบ แต่ต้องการ "จังหวะที่พอคาดเดาได้" — ปรับกรอบเวลาคร่าว ๆ ได้ผลดีกว่าพยายามกินเป๊ะทุกวัน

⚠️ ข้อมูลนี้เป็นความรู้ทั่วไปจากงานวิจัย ไม่ใช่คำวินิจฉัยเฉพาะบุคคล หากมีอาการปวดท้อง แสบท้อง หรืออาหารไม่ย่อยเรื้อรัง ควรปรึกษาแพทย์เพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง

กินไม่เป็นเวลา "เป็นสาเหตุ" ของโรคกระเพาะจริงไหม

คำตอบตรง ๆ คือ ไม่ใช่สาเหตุโดยตรง สถาบัน NIDDK (National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases) ของสหรัฐฯ ระบุชัดว่าสาเหตุหลักของแผลในกระเพาะอาหารมีสองอย่างคือการติดเชื้อ H. pylori และการใช้ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs (เช่น ไอบูโพรเฟน แอสไพริน) เป็นประจำ (NIDDK, 2022)

📊 ฝั่ง NHS ของอังกฤษก็ยืนยันไปในทิศทางเดียวกัน คือความเครียดและพฤติกรรมการกิน ไม่ได้ถูกจัดเป็นสาเหตุหลัก ของแผลในกระเพาะ แต่ระบุว่าสามารถทำให้อาการแย่ลงได้ (NHS, 2022)

พูดให้ชัดที่สุด: การกินไม่เป็นเวลาเพียงอย่างเดียว ไม่ทำให้เกิดแผลในกระเพาะขึ้นมาลอย ๆ ถ้าไม่มีเชื้อ H. pylori หรือไม่ได้ใช้ยา NSAIDs อยู่ แต่คำถามที่น่าสนใจกว่าคือ — แล้วทำไมคนกินไม่เป็นเวลาถึงมักบ่นว่าแสบท้อง จุกเสียด หรือท้องอืดบ่อยกว่าคนอื่น คำตอบอยู่ที่กลไกสองอย่างต่อไปนี้

นาฬิกาชีวภาพของกระเพาะทำงานยังไง ทำไมกินดึกถึงกระทบมากกว่าที่คิด

กระเพาะอาหารไม่ได้หลั่งกรดในอัตราคงที่ตลอด 24 ชั่วโมง แต่มีจังหวะขึ้นลงตามนาฬิกาชีวภาพ (circadian rhythm) เหมือนการนอนหลับ

📊 งานวิจัยคลาสสิกของ Moore และ Englert ตีพิมพ์ใน Nature (1970) เป็นการศึกษาแรก ๆ ที่ยืนยันว่ามนุษย์มีจังหวะการหลั่งกรดในกระเพาะแบบ circadian โดยอัตราการหลั่งกรดช่วงเย็น-ค่ำสูงกว่าช่วงเช้าอย่างชัดเจน

📊 งานวิจัยของ Saitoh และคณะ (Biomedicine & Pharmacotherapy, 2001) ที่วัดค่าความเป็นกรดในกระเพาะแบบต่อเนื่องด้วยเครื่อง pH meter พบรูปแบบเดียวกัน คือความเป็นกรดในกระเพาะมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นช่วงกลางดึกถึงเช้ามืด และลดลงช่วงเช้าถึงสาย ทั้งในกลุ่มที่มีและไม่มีเชื้อ H. pylori

⭐ ความหมายในทางปฏิบัติคือ: มื้อดึกไม่ได้แค่ "ทำให้กระเพาะทำงานตอนไม่ควรทำงาน" แต่เป็นการเติมอาหารเข้าไปในช่วงที่กรดกำลังอยู่ในระดับสูงสุดของวันอยู่แล้วตามธรรมชาติ ทำให้ความเสี่ยงกรดระคายเยื่อบุหรือไหลย้อนสูงขึ้นกว่าการกินมื้อเดียวกันในช่วงกลางวัน — เรื่องนี้เกี่ยวโยงโดยตรงกับกินข้าวก่อนนอนกี่ชั่วโมงถึงปลอดภัย ที่อธิบายเรื่องระยะเวลาไว้ละเอียดกว่านี้

MMC "พนักงานทำความสะอาดลำไส้" คืออะไร กินจุบจิบขัดจังหวะยังไง

นอกจากจังหวะกรด ระบบทางเดินอาหารยังมีกลไกอีกตัวที่เรียกว่า Migrating Motor Complex (MMC) ซึ่งเป็นคลื่นการบีบตัวที่กวาดเศษอาหารและแบคทีเรียตกค้างออกจากกระเพาะและลำไส้เล็ก

📊 งานทบทวนของ Deloose และคณะ (Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology, 2012) อธิบายว่า MMC ทำงานเฉพาะในช่วงที่ท้องว่าง (fasting state) เป็นวงจรประมาณ 90–120 นาทีต่อรอบ และจะถูกระงับทันทีที่มีอาหารเข้าสู่ระบบทางเดินอาหาร ไม่ว่าจะเป็นมื้อใหญ่หรือของว่างชิ้นเล็ก ๆ ก็ตาม งานทบทวนเดียวกันนี้ยังระบุว่าความผิดปกติของ MMC มีความเชื่อมโยงกับภาวะแบคทีเรียเติบโตเกินในลำไส้เล็ก (SIBO)

พูดง่าย ๆ คือถ้ากินจุบจิบตลอดทั้งวันแบบไม่มีช่วงพักท้องว่างเลย ระบบ "พนักงานทำความสะอาด" นี้จะไม่มีโอกาสได้ทำงานครบรอบ ⭐ อย่างไรก็ตาม ความเชื่อมโยงระหว่างความถี่การกินในชีวิตประจำวันกับ SIBO ในคนทั่วไปยังเป็นเรื่องที่ต้องศึกษาต่อ ไม่ใช่ความสัมพันธ์ที่พิสูจน์แน่ชัดระดับ 1:1 — สิ่งที่ยืนยันได้ชัดเจนในทางสรีรวิทยาคือกลไก "MMC ทำงานเฉพาะตอนท้องว่าง" เท่านั้น

งานวิจัยพบอะไรบ้างเรื่องกินไม่ตรงเวลากับอาการกระเพาะ

หลักฐานเชิงระบาดวิทยาสนับสนุนว่าการกินไม่ตรงเวลาสัมพันธ์กับอาการทางเดินอาหารที่แย่ลง แม้จะยังไม่ใช่หลักฐานระดับสาเหตุ-ผลลัพธ์ที่แน่นอน

📊 การศึกษาแบบ case-control ของ Lim และคณะ (ISRN Nutrition, 2013) ในผู้ใหญ่ชาวจีนอายุ 50 ปีขึ้นไป 323 คน แบ่งเป็นกลุ่มติดเชื้อ H. pylori ร่วมกับกระเพาะอักเสบ กลุ่มกระเพาะอักเสบอย่างเดียว และกลุ่มควบคุม พบว่าคนที่กินเวลาคลาดเคลื่อนจากปกติตั้งแต่ 2 ชั่วโมงขึ้นไป อย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง มีความเสี่ยงอยู่ในกลุ่มติดเชื้อ H. pylori ร่วมกับกระเพาะอักเสบสูงกว่าคนกินตรงเวลาถึง 13.3 เท่า และมีความเสี่ยงกระเพาะอักเสบอย่างเดียวสูงกว่า 6.1 เท่า — ⚠️ ผู้เขียนงานวิจัยเองระบุชัดว่าเป็นการศึกษาย้อนหลังแบบสอบถาม จึงสรุปไม่ได้ว่ากินไม่ตรงเวลาเป็น "สาเหตุ" อาจเป็นได้ทั้งสองทาง คือกินไม่ตรงเวลาทำให้กระเพาะแย่ลง หรือคนที่กระเพาะแย่อยู่แล้วเปลี่ยนพฤติกรรมการกินไปเอง

📊 งานทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบและ meta-analysis ของ Ostadsharif และคณะ (Journal of Health, Population and Nutrition, 2026) ซึ่งรวบรวมงานวิจัยเชิงสังเกตหลายฉบับ สรุปว่าการกินไม่ตรงเวลา (คลาดเคลื่อนตั้งแต่ 1 ชั่วโมงขึ้นไป) และการข้ามมื้อเช้าหรือมื้อกลางวันเป็นประจำ สัมพันธ์กับความเสี่ยงภาวะอาหารไม่ย่อยเรื้อรังที่หาสาเหตุทางกายภาพไม่เจอ (functional dyspepsia) ที่สูงขึ้น — ถ้าสงสัยว่าตัวเองมีอาการกลุ่มนี้ อ่านเพิ่มเติมได้ที่ ท้องอืด อิ่มเร็ว แน่นท้อง เกิดจากอะไร

สาเหตุจริง vs ปัจจัยที่ทำให้อาการแย่ลง

ตารางนี้แยกให้ชัดว่าอะไรคือสาเหตุที่พิสูจน์แล้ว กับอะไรคือปัจจัยที่ทำให้อาการแย่ลงแต่ไม่ใช่ต้นเหตุ เพื่อไม่ให้สับสนหรือโทษตัวเองผิดจุด

ปัจจัย	เป็นสาเหตุของแผลในกระเพาะ?	ทำให้อาการแย่ลง/เสี่ยงกระเพาะอักเสบ?	แหล่งอ้างอิง
เชื้อ H. pylori	✅ ใช่ (หนึ่งในสองสาเหตุหลัก)	✅	NIDDK, 2022
ยาแก้ปวด NSAIDs	✅ ใช่ (หนึ่งในสองสาเหตุหลัก)	✅	NIDDK, 2022
กินไม่ตรงเวลา/ข้ามมื้อเป็นประจำ	❌ ไม่ใช่สาเหตุโดยตรง	⚠️ สัมพันธ์กับความเสี่ยงที่สูงขึ้น (เป็นหลักฐานเชิงสังเกต ยังไม่ใช่สาเหตุ-ผลที่พิสูจน์แน่ชัด)	Lim et al., 2013; Ostadsharif et al., 2026
กินมื้อดึกใกล้เวลานอน	❌ ไม่ใช่สาเหตุโดยตรง	✅ กรดในกระเพาะสูงอยู่แล้วตามธรรมชาติช่วงนี้	Moore & Englert, 1970; Saitoh et al., 2001
กินจุบจิบตลอดวันไม่มีช่วงท้องว่าง	❌ ไม่ใช่สาเหตุโดยตรง	⚠️ ขัดจังหวะ MMC ตามกลไกทางสรีรวิทยา	Deloose et al., 2012
ความเครียด	❌ ไม่ใช่สาเหตุหลัก แต่เป็นปัจจัยเสี่ยงอิสระ	✅	อ่านเพิ่มที่ เครียดลงกระเพาะจริงไหม

ชีวิตยุ่งจนกินเป็นเวลาไม่ได้ ทำอะไรได้บ้าง

⭐ หลักคิดที่ใช้ได้จริงมากกว่าการพยายามกินตรงเวลาเป๊ะทุกวัน (ซึ่งสำหรับคนทำงานจำนวนมากแทบเป็นไปไม่ได้) คือการสร้าง "กรอบเวลาคร่าว ๆ ที่ร่างกายพอคาดเดาได้" แทนความสมบูรณ์แบบ

ตั้งกรอบ ไม่ต้องตั้งเวลาตายตัว เช่น มื้อเช้าภายใน 1–2 ชั่วโมงหลังตื่น มื้อเที่ยงไม่ห่างจากมื้อเช้าเกินไป มื้อเย็นจบก่อนนอนอย่างน้อย 2–3 ชั่วโมง
ให้ความสำคัญกับมื้อเย็นเป็นพิเศษ เพราะเป็นมื้อที่ตกกับช่วงกรดหลั่งสูงตามธรรมชาติมากที่สุด ถ้าคุมได้แค่มื้อเดียว ให้เลือกมื้อนี้ก่อน
หลีกเลี่ยงการปล่อยหิวจัดแล้วกินมื้อใหญ่ชดเชย เพราะรูปแบบนี้ทำให้กระเพาะทำงานหนักผิดจังหวะซ้ำ ๆ
ถ้าต้องกินดึกจริง ๆ ให้เลือกมื้อเบา ย่อยง่าย ลดของทอด ของมัน และไม่นอนราบทันทีหลังกิน

⚠️ เรื่อง intermittent fasting (การอดอาหารเป็นช่วง) ที่มักถูกพูดถึงว่าช่วยให้ MMC ทำงานได้เต็มรอบ — หลักฐานทางการแพทย์ในผู้ที่มีกรดไหลย้อนหรือกระเพาะอักเสบยังมีทั้งงานวิจัยขนาดเล็กที่พบอาการดีขึ้น และงานที่พบว่าอาจกระตุ้นอาการในบางคน ยังไม่มีข้อสรุปที่หนักแน่นพอจะแนะนำเป็นวิธีมาตรฐาน หากมีโรคกระเพาะหรือกรดไหลย้อนอยู่แล้ว ควรปรึกษาแพทย์ก่อนเริ่มลองรูปแบบการกินแบบนี้ด้วยตัวเอง

ใครควรระวังเรื่องนี้เป็นพิเศษ

คนที่มีความเสี่ยงอยู่แล้วจากสาเหตุหลัก (ติดเชื้อ H. pylori หรือใช้ยา NSAIDs เป็นประจำ) ควรใส่ใจเรื่องจังหวะการกินมากกว่าคนทั่วไป เพราะการกินไม่ตรงเวลาซ้อนเข้าไปอาจทำให้อาการที่มีอยู่แล้วรุนแรงขึ้นเร็วกว่า แม้จะไม่ใช่ตัวก่อโรคเองก็ตาม

คนที่เคยได้รับการวินิจฉัยว่ามีแผลในกระเพาะหรือกำลังรักษา H. pylori อยู่
คนที่ต้องใช้ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ต่อเนื่อง (ไม่ควรหยุดยาเอง ต้องปรึกษาแพทย์)
คนที่มีอาการอาหารไม่ย่อยเรื้อรังหรือกรดไหลย้อนอยู่แล้ว
คนทำงานเป็นกะ (shift work) ที่จังหวะการกินสวนทางกับนาฬิกาชีวภาพเป็นประจำ

แล้วอาหารเสริมเข้ามาเกี่ยวตรงไหน

⭐ ส่วนนี้คือจุดยืนของแบรนด์ ไม่ใช่ข้อสรุปทางการแพทย์

การจัดจังหวะเวลากินเป็นเรื่องของพฤติกรรมและกลไกทางสรีรวิทยา เป็นคนละเรื่องกับบทบาทของอาหารเสริม ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ได้ทำหน้าที่แทนการปรับพฤติกรรมการกิน และไม่ได้ทำหน้าที่แทนยาที่แพทย์สั่งสำหรับผู้ติดเชื้อ H. pylori หรือผู้ใช้ยา NSAIDs

สิ่งที่ Merge มองว่าอาหารเสริมพอมีที่ยืน คือการดูแลสมดุลระบบย่อยอาหารในภาพรวมระยะยาว สำหรับคนที่ไลฟ์สไตล์ทำให้กินไม่เป็นเวลาบ่อย ๆ — AB-ZISS เป็นโปรไบโอติกส์ที่ช่วยดูแลสมดุลจุลินทรีย์ในกระเพาะอาหารและระบบย่อยอาหาร ส่วน AB-ZOODS เป็นพรีไบโอติกส์เม็ดฟู่ รสพีชและบ๊วยญี่ปุ่น ไม่มีน้ำตาล ทานร่วมกับยาที่แพทย์สั่งได้ แนะนำทานห่างจากยาอื่นอย่างน้อย 1–2 ชั่วโมง หากมีโรคประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ ผลลัพธ์แตกต่างกันในแต่ละบุคคล

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Q: กินไม่เป็นเวลาทำให้เป็นแผลในกระเพาะได้จริงไหม? A: ไม่ใช่สาเหตุโดยตรง สาเหตุหลักของแผลในกระเพาะคือเชื้อ H. pylori และยาแก้ปวด NSAIDs (NIDDK, 2022) แต่การกินไม่ตรงเวลาเป็นประจำสัมพันธ์กับความเสี่ยงกระเพาะอักเสบและอาการอาหารไม่ย่อยที่สูงขึ้นได้ ในฐานะปัจจัยที่ทำให้อาการแย่ลง ไม่ใช่ต้นเหตุ

Q: ทำไมกินดึกถึงรู้สึกแสบท้องหรือแน่นท้องมากกว่ากินมื้อเดียวกันตอนกลางวัน? A: เพราะกระเพาะหลั่งกรดตามจังหวะนาฬิกาชีวภาพ โดยระดับกรดจะสูงขึ้นตามธรรมชาติในช่วงดึกถึงเช้ามืดอยู่แล้ว (Moore & Englert, 1970; Saitoh et al., 2001) การกินมื้อดึกจึงเป็นการเติมอาหารเข้าไปในช่วงที่กรดสูงอยู่แล้ว

Q: กินจุบจิบตลอดวันแทนกิน 3 มื้อ ดีหรือแย่กว่ากัน? A: ทางสรีรวิทยา ระบบทำความสะอาดลำไส้ (MMC) ทำงานเฉพาะช่วงท้องว่างเท่านั้น การกินจุบจิบตลอดวันโดยไม่มีช่วงพักท้องว่างเลยจะขัดจังหวะการทำงานนี้ (Deloose et al., 2012) แต่ยังไม่มีหลักฐานฟันธงว่ารูปแบบไหนดีกว่าสำหรับทุกคน ขึ้นกับสภาพร่างกายแต่ละบุคคล

Q: ต้องกินให้ตรงเวลาเป๊ะทุกวันไหมถึงจะปลอดภัย? A: ไม่จำเป็น งานวิจัยส่วนใหญ่ดูที่ความคลาดเคลื่อนตั้งแต่ 1-2 ชั่วโมงขึ้นไปเป็นประจำ ไม่ใช่ความคลาดเคลื่อนเล็กน้อยเป็นครั้งคราว การมีกรอบเวลาคร่าว ๆ ที่ทำได้จริงสม่ำเสมอ สำคัญกว่าการกินเป๊ะทุกนาทีแล้วทำไม่ได้ต่อเนื่อง

Q: กินไม่เป็นเวลานานแล้วมีอาการปวดท้อง ต้องไปหาหมอไหม? A: ถ้าปรับพฤติกรรมการกินแล้วอาการยังไม่ดีขึ้นภายใน 1-2 สัปดาห์ หรือมีสัญญาณเตือน เช่น กลืนลำบาก อาเจียนเป็นเลือด ถ่ายดำ น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ ควรพบแพทย์ทันที อ่านรายละเอียดที่ ปวดท้องแบบไหนต้องไปหาหมอ

อ่านต่อ

H. pylori คืออะไร และทำไมกินยาลดกรดแล้วอาการยังกลับมา — สาเหตุหลักที่แท้จริงของแผลในกระเพาะ
กินข้าวก่อนนอนกี่ชั่วโมงถึงปลอดภัย — รายละเอียดเรื่องระยะเวลาระหว่างมื้อเย็นกับเวลานอน
ท้องอืด อิ่มเร็ว แน่นท้อง เกิดจากอะไร — อาการที่เชื่อมโยงกับการกินไม่ตรงเวลาบ่อยที่สุด
เครียดลงกระเพาะจริงไหม — อีกหนึ่งปัจจัยเสี่ยงอิสระที่มักถูกมองข้าม
ปวดท้องแบบไหนต้องไปหาหมอ — สัญญาณเตือนที่ไม่ควรรอปรับพฤติกรรมเอง

มีคำถามเพิ่มเติมเกี่ยวกับการดูแลระบบย่อยอาหารระยะยาว ปรึกษาทีมงานได้ทาง LINE @mergesupplement

แหล่งอ้างอิง

Moore JG, Englert E Jr. Circadian Rhythm of Gastric Acid Secretion in Man. Nature. 1970;226(5252):1261-1262. https://www.nature.com/articles/2261261a0
Saitoh T, Watanabe Y, Kubo Y, et al. Intragastric acidity and circadian rhythm. Biomed Pharmacother. 2001;55(Suppl 1):138s-141s. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11774861/
Deloose E, Janssen P, Depoortere I, Tack J. The migrating motor complex: control mechanisms and its role in health and disease. Nat Rev Gastroenterol Hepatol. 2012;9(5):271-285. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22450306/
Lim SL, Canavarro C, Zaw MH, et al. Irregular Meal Timing Is Associated with Helicobacter pylori Infection and Gastritis. ISRN Nutrition. 2013;2013:714970. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4045282/
Ostadsharif N, Haghighatdoost F, Forooshani MA, Hajihashemi P, Adibi P. Association between dietary habits and risk of functional dyspepsia: a systematic review and meta-analysis of observational data. J Health Popul Nutr. 2026;45:54. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12888455/
NIDDK, NIH. Symptoms & Causes of Peptic Ulcers (Stomach Ulcers). 2022. https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/peptic-ulcers-stomach-ulcers/symptoms-causes
NHS. Stomach ulcer — Causes. 2022. https://www.nhs.uk/conditions/stomach-ulcer/causes/

ข้อความกำกับตามข้อกำหนด ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ไม่มีผลในการบำบัด บรรเทา หรือรักษาโรค ผลลัพธ์แตกต่างกันในแต่ละบุคคล · อ่านคำเตือนบนฉลากก่อนบริโภค เนื้อหานี้จัดทำเพื่อให้ความรู้ทั่วไป ไม่สามารถใช้แทนคำวินิจฉัยหรือคำแนะนำของแพทย์ได้ หากมีอาการผิดปกติ เรื้อรัง หรือรุนแรง ควรปรึกษาแพทย์ทันที