สาเหตุของโรคกระเพาะ เกิดจากอะไรได้บ้าง

โรคกระเพาะเกิดได้จากหลายสาเหตุ โดยสาเหตุหลักที่มีหลักฐานยืนยันชัดเจนที่สุดคือการติดเชื้อแบคทีเรีย Helicobacter pylori (H. pylori) และการใช้ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs เป็นประจำ ส่วนแอลกอฮอล์ บุหรี่ อาหารรสจัด การกินไม่ตรงเวลา และความเครียด เป็นปัจจัยที่ระคายเยื่อบุกระเพาะและทำให้อาการแย่ลง มากกว่าจะเป็นต้นเหตุโดยตรง

TL;DR สรุปสั้น

📊 สาเหตุหลักที่ยืนยันแล้วมี 2 อย่าง คือเชื้อ H. pylori และการใช้ยาแก้ปวด NSAIDs เป็นประจำ (NIDDK, 2022)
📊 H. pylori เป็นแบคทีเรียรูปเกลียวที่ทนกรดในกระเพาะได้ ทำให้เยื่อบุอักเสบ เกิดแผล และเป็นปัจจัยเสี่ยงของมะเร็งกระเพาะ (StatPearls, 2026)
📊 แอลกอฮอล์และบุหรี่ ระคายและทำลายเยื่อบุกระเพาะ บุหรี่ยังรบกวนการซ่อมแซมเยื่อบุและเสริมฤทธิ์ร้ายของ H. pylori (Cleveland Clinic; Eastwood, 2000)
⭐ อาหารรสจัด กินไม่ตรงเวลา และความเครียด ส่วนใหญ่เป็น "ตัวกระตุ้นอาการ" ไม่ใช่ต้นเหตุของแผล — แนวทางการแพทย์หลักไม่ได้จัดเป็นสาเหตุโดยตรง
⭐ ถ้าปรับพฤติกรรมแล้วอาการยังไม่ดีขึ้น หรือมีสัญญาณเตือน ควรพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุที่แท้จริง โดยเฉพาะการตรวจเชื้อ H. pylori

⚠️ บทความนี้เป็นข้อมูลความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำเฉพาะบุคคล หากมีอาการเรื้อรังหรือรุนแรง ควรปรึกษาแพทย์

โรคกระเพาะคืออะไร เจ็บตรงไหน

"โรคกระเพาะ" ในภาษาที่คนทั่วไปใช้ มักหมายรวมทั้งภาวะกระเพาะอักเสบ (gastritis) และแผลในกระเพาะอาหาร (peptic ulcer) ซึ่งเกิดที่เยื่อบุกระเพาะอาหารบริเวณลิ้นปี่หรือช่องท้องส่วนบนเหนือสะดือ อาการที่พบบ่อยคือปวดแสบ จุกแน่นท้องส่วนบน คลื่นไส้ และอาการที่มัก สัมพันธ์กับมื้ออาหาร — เป็นได้ทั้งตอนหิวจัดและหลังกินอิ่มใหม่ ๆ

ตำแหน่งของกระเพาะอาหารอยู่ใกล้กับหลอดอาหาร อาการจึงมักสับสนกับกรดไหลย้อนได้ง่าย แพทย์เฉพาะทางระบบทางเดินอาหารอธิบายกายวิภาคและจุดที่แตกต่างไว้ในคลิปนี้:

👉 ถ้ายังไม่แน่ใจว่าอาการที่เป็นคือโรคกระเพาะหรือกรดไหลย้อน อ่านตัวแยกอาการแบบละเอียดได้ที่ โรคกระเพาะกับกรดไหลย้อน ต่างกันอย่างไร

สาเหตุของโรคกระเพาะมีอะไรบ้าง

ในทางการแพทย์ สาเหตุของโรคกระเพาะแบ่งได้เป็น 2 กลุ่มที่ควรแยกให้ชัด เพื่อไม่ให้โทษตัวเองผิดจุด:

สาเหตุหลักที่ยืนยันแล้ว — เชื้อ H. pylori และยาแก้ปวด NSAIDs สองอย่างนี้คือสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของแผลในกระเพาะอาหาร (NIDDK, 2022)
ปัจจัยที่ระคายและทำให้อาการแย่ลง — แอลกอฮอล์ บุหรี่ อาหารรสจัด การกินไม่ตรงเวลา และความเครียด กลุ่มนี้กระตุ้นให้เยื่อบุระคายและอาการเด่นชัดขึ้น แต่แนวทางการแพทย์หลักไม่ได้จัดเป็นต้นเหตุของแผลโดยตรง (NIDDK, 2019; Cleveland Clinic, 2023)

แพทย์เฉพาะทางสรุปปัจจัยการเกิดโรคกระเพาะที่พบบ่อยในคนทำงานยุคปัจจุบันไว้ในคลิปนี้:

ในหัวข้อถัด ๆ ไปเราจะไล่ทีละสาเหตุพร้อมหลักฐานทางการแพทย์กำกับ

1. เชื้อ H. pylori — สาเหตุหลักที่พบบ่อยที่สุด

📊 Helicobacter pylori (H. pylori) เป็นแบคทีเรียรูปเกลียวที่อาศัยอยู่บริเวณกระเพาะอาหารและลำไส้เล็กส่วนต้น จุดพิเศษของมันคือ ทนกรดในกระเพาะได้ โดยสร้างเอนไซม์ยูรีเอส (urease) ที่เปลี่ยนยูเรียเป็นแอมโมเนียเพื่อปรับสภาพกรดรอบตัวให้เป็นกลางขึ้น จึงอยู่รอดในสภาพแวดล้อมที่เป็นกรดจัดซึ่งจุลินทรีย์อื่นอยู่ไม่ได้ (StatPearls, 2026)

📊 เชื้อชนิดนี้ทำลายเยื่อบุทางเดินอาหาร ทำให้เกิด กระเพาะอักเสบและแผลในกระเพาะอาหาร และการติดเชื้อเรื้อรังที่ไม่ได้รับการดูแลยังเป็น ปัจจัยเสี่ยงของมะเร็งกระเพาะอาหาร โดยองค์กร IARC ภายใต้ WHO จัด H. pylori เป็นสารก่อมะเร็งกลุ่มที่ 1 มาตั้งแต่ปี 1994 (Springer, J Hematol Oncol, 2024)

แพทย์เฉพาะทางอธิบายว่า H. pylori คืออะไร และทำไมจึงเป็นสาเหตุสำคัญของโรคกระเพาะ ในคลิปนี้:

⭐ อย่างไรก็ตาม การมีเชื้อ H. pylori ไม่ได้แปลว่าจะเป็นมะเร็งแน่นอน — คนที่ติดเชื้อส่วนใหญ่ไม่ได้ดำเนินไปถึงขั้นนั้น สิ่งที่มีความหมายคือการตรวจพบและดูแลตามคำแนะนำแพทย์ รายละเอียดเต็มอ่านได้ที่ H. pylori คืออะไร และทำไมกินยาลดกรดแล้วอาการยังกลับมา

2. ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs — สาเหตุหลักอันดับสอง

📊 ยาแก้ปวด/ลดการอักเสบกลุ่ม NSAIDs เช่น แอสไพริน ไอบูโพรเฟน เป็นหนึ่งในสองสาเหตุหลักของแผลในกระเพาะอาหาร การใช้เป็นประจำหรือในขนาดสูงทำลายเยื่อบุกระเพาะได้ทั้งแบบเฉียบพลันและเรื้อรัง (NIDDK, 2022)

📊 กลุ่มที่เสี่ยงมากเป็นพิเศษคือ ผู้สูงอายุที่ซื้อยาแก้ปวดหรือยาชุดกินเองเพื่อบรรเทาอาการปวดข้อ ปวดเข่า โดยเฉพาะเมื่อมีโรคประจำตัวร่วมด้วย เพราะ NSAIDs ไปลดสารที่ช่วยปกป้องเยื่อบุกระเพาะ (NIDDK, 2022)

⚠️ ผู้ที่จำเป็นต้องใช้ NSAIDs ต่อเนื่อง ไม่ควรหยุดยาเองหรือปรับขนาดยาเอง ควรปรึกษาแพทย์เรื่องการป้องกันกระเพาะควบคู่ไปด้วย รายละเอียดว่ายากลุ่มนี้ทำร้ายกระเพาะอย่างไร อ่านได้ที่ กินยาแก้ปวดแล้วปวดท้อง NSAIDs ทำร้ายกระเพาะยังไง

3. แอลกอฮอล์และบุหรี่

📊 แอลกอฮอล์ ระคายเยื่อบุกระเพาะโดยตรง และทำให้เกิดกระเพาะอักเสบชนิดกัดกร่อน (erosive gastritis) ได้ทั้งแบบเฉียบพลันและเรื้อรัง ขึ้นกับปริมาณและความถี่ (Cleveland Clinic, 2023)

📊 บุหรี่ เพิ่มความเสี่ยงของแผลในกระเพาะเช่นกัน โดยกระตุ้นการหลั่งกรด ลดสารพรอสตาแกลนดินที่ช่วยปกป้องเยื่อบุ และลดเลือดที่ไปเลี้ยงเยื่อบุกระเพาะ ทำให้เยื่อบุซ่อมแซมตัวเองได้ช้าลง งานทบทวนวรรณกรรมยังชี้ว่าบุหรี่มักออกฤทธิ์โดย เสริมความเสียหายจาก H. pylori และเพิ่มโอกาสติดเชื้อ มากกว่าจะก่อแผลด้วยตัวเองล้วน ๆ (Eastwood, 2000)

⭐ จุดที่ปฏิบัติได้จริงคือ การลดหรือเลี่ยงแอลกอฮอล์และบุหรี่ ไม่เพียงช่วยลดการระคายเยื่อบุ แต่ยังช่วยให้เยื่อบุที่เสียหายอยู่แล้วมีโอกาสฟื้นตัวได้ดีขึ้น

4. อาหารรสจัด เผ็ดจัด เปรี้ยวจัด

📊 อาหารรสจัดอย่างส้มตำ ต้มยำ หรืออาหารเผ็ดเปรี้ยวจัด เป็น ตัวกระตุ้นอาการ ที่ทำให้คนที่มีกระเพาะอักเสบหรือแผลอยู่แล้วรู้สึกแสบท้องหรือจุกแน่นมากขึ้น แต่แนวทางการแพทย์หลักอย่าง NIDDK และ Cleveland Clinic ไม่ได้จัดอาหารรสจัดเป็นสาเหตุโดยตรง ของกระเพาะอักเสบหรือแผลในกระเพาะ (NIDDK, 2019; Cleveland Clinic, 2023)

⭐ พูดง่าย ๆ คือ อาหารรสจัดไม่ได้ "สร้างแผลขึ้นมาลอย ๆ" ในคนที่กระเพาะปกติ แต่ถ้ามีการอักเสบอยู่แล้ว มันทำให้อาการเด่นชัดขึ้นได้จริง การสังเกตว่าอาหารชนิดใดกระตุ้นอาการของตัวเองแล้วเลี่ยงเฉพาะตัวนั้น มีประโยชน์กว่าการงดทุกอย่าง

5. กินไม่ตรงเวลา ข้ามมื้อเช้า

📊 การกินไม่ตรงเวลาและการข้ามมื้อ โดยเฉพาะมื้อเช้าที่คนทำงานมักพลาดเพราะเร่งรีบ ไม่ใช่สาเหตุโดยตรง ของแผลในกระเพาะ แต่มีงานวิจัยเชิงสังเกตพบว่าคนที่กินเวลาคลาดเคลื่อนเป็นประจำมีความเสี่ยงกระเพาะอักเสบและติดเชื้อ H. pylori สูงกว่าคนกินตรงเวลา (Lim et al., 2013) — ผู้วิจัยเองระบุว่าเป็นเพียงความสัมพันธ์ ยังสรุปเหตุ-ผลไม่ได้ชัดเจน

⭐ ในทางปฏิบัติ ร่างกายไม่ได้ต้องการความเป๊ะทุกนาที แต่ต้องการ "จังหวะที่พอคาดเดาได้" รายละเอียดเรื่องนาฬิกาชีวภาพของกระเพาะและวิธีจัดมื้อสำหรับคนที่ตารางยุ่ง อ่านได้ที่ กินไม่เป็นเวลาทำให้เป็นโรคกระเพาะไหม

6. ความเครียด

📊 ความเครียดรุนแรงจากภาวะวิกฤต เช่น การบาดเจ็บหนัก การผ่าตัดใหญ่ หรือป่วยหนัก ทำให้เลือดไปเลี้ยงเยื่อบุกระเพาะลดลงจนเกิดกระเพาะอักเสบเฉียบพลันชนิดมีเลือดออก (stress gastritis) ได้ (NIDDK, 2019)

⭐ ส่วนความเครียดในชีวิตประจำวันของคนทำงาน แม้จะไม่ใช่ "ต้นเหตุที่สร้างแผล" เท่ากับภาวะวิกฤต แต่มักส่งเสริมให้อาการโรคกระเพาะเด่นชัดขึ้นผ่านการรับรู้ความเจ็บปวดและพฤติกรรมการกินที่เปลี่ยนไป เราอธิบายความเชื่อมโยงระหว่างความเครียดกับกระเพาะไว้ที่ เครียดลงกระเพาะจริงไหม

ตารางสรุป: สาเหตุจริง vs ปัจจัยที่ทำให้อาการแย่ลง

ปัจจัย	เป็นสาเหตุหลักของโรคกระเพาะ?	บทบาทที่ยืนยันได้	แหล่งอ้างอิง
เชื้อ H. pylori	✅ ใช่ (สาเหตุหลัก)	ทำลายเยื่อบุ เกิดแผล เสี่ยงมะเร็งกระเพาะ	NIDDK 2022; StatPearls 2026
ยาแก้ปวด NSAIDs	✅ ใช่ (สาเหตุหลัก)	ทำลายเยื่อบุทั้งเฉียบพลัน/เรื้อรัง	NIDDK 2022
แอลกอฮอล์	⚠️ เป็นตัวกัดกร่อน/ระคาย	ทำให้เกิดกระเพาะอักเสบชนิดกัดกร่อน	Cleveland Clinic 2023
บุหรี่	⚠️ ปัจจัยเสี่ยง/เสริมฤทธิ์	รบกวนการซ่อมเยื่อบุ เสริมความเสียหายจาก H. pylori	Eastwood 2000
อาหารรสจัด เผ็ด/เปรี้ยว	❌ ไม่ใช่สาเหตุโดยตรง	กระตุ้นอาการในคนที่มีการอักเสบอยู่แล้ว	NIDDK 2019; Cleveland Clinic 2023
กินไม่ตรงเวลา/ข้ามมื้อ	❌ ไม่ใช่สาเหตุโดยตรง	สัมพันธ์กับความเสี่ยงที่สูงขึ้น (หลักฐานเชิงสังเกต)	Lim et al. 2013
ความเครียด	⚠️ เฉพาะภาวะวิกฤตรุนแรง	stress gastritis จากเลือดไปเลี้ยงเยื่อบุลดลง	NIDDK 2019

(ที่มา: NIDDK 2019 & 2022 · Cleveland Clinic 2023 · StatPearls 2026 · Eastwood 2000 · Lim et al. 2013)

เมื่อไหร่ควรไปพบแพทย์

การปรับพฤติกรรม เช่น เลี่ยงตัวกระตุ้น กินให้เป็นเวลามากขึ้น ลดแอลกอฮอล์และบุหรี่ ช่วยบรรเทาอาการโรคกระเพาะได้ในหลายคน แต่ถ้าดูแลตัวเองแล้วอาการยังไม่ดีขึ้น ควรพบแพทย์ทางเดินอาหารเพื่อตรวจหาสาเหตุที่แท้จริง โดยเฉพาะการตรวจหาเชื้อ H. pylori

ควรพบแพทย์โดยไม่รอ หากมี สัญญาณเตือน ต่อไปนี้:

กลืนลำบากหรือเจ็บเวลากลืน
อาเจียนเป็นเลือด หรือถ่ายอุจจาระสีดำคล้ายยางมะตอย
น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ
ปวดท้องรุนแรงต่อเนื่อง หรืออาการเป็นซ้ำเรื้อรัง
อายุ 60 ปีขึ้นไปที่มีอาการอาหารไม่ย่อยเกิดขึ้นใหม่

รายการสัญญาณเตือนแบบเต็มพร้อมเส้นแบ่งว่าอาการแบบไหน "ไปโรงพยาบาลทันที" อ่านได้ที่ ปวดท้องแบบไหนต้องไปหาหมอ สัญญาณเตือนที่ไม่ควรรอดูเอง

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Q: โรคกระเพาะเกิดจากกินเผ็ดจริงไหม? A: อาหารเผ็ดหรือรสจัดไม่ใช่สาเหตุโดยตรงของแผลในกระเพาะตามแนวทางการแพทย์หลัก (NIDDK, 2019; Cleveland Clinic, 2023) แต่เป็นตัวกระตุ้นให้คนที่มีกระเพาะอักเสบอยู่แล้วรู้สึกแสบท้องหรือจุกแน่นมากขึ้น การเลี่ยงอาหารที่กระตุ้นอาการของตัวเองจึงมีประโยชน์ แต่ไม่จำเป็นต้องงดทุกอย่าง

Q: สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของโรคกระเพาะคืออะไร? A: การติดเชื้อ H. pylori และการใช้ยาแก้ปวด NSAIDs เป็นประจำ คือสองสาเหตุหลักที่พบบ่อยที่สุดของแผลในกระเพาะอาหาร (NIDDK, 2022)

Q: ความเครียดทำให้เป็นโรคกระเพาะได้ไหม? A: ความเครียดรุนแรงจากภาวะวิกฤต เช่น ป่วยหนักหรือผ่าตัดใหญ่ ทำให้เกิดกระเพาะอักเสบเฉียบพลันได้ (NIDDK, 2019) ส่วนความเครียดในชีวิตประจำวันมักเป็นปัจจัยที่ทำให้อาการเด่นชัดขึ้น มากกว่าจะเป็นต้นเหตุของแผลโดยตรง

Q: ไม่ดื่มเหล้าไม่สูบบุหรี่ ทำไมยังเป็นโรคกระเพาะ? A: เพราะสาเหตุหลักที่แท้จริงคือเชื้อ H. pylori และยา NSAIDs ซึ่งไม่เกี่ยวกับเหล้าหรือบุหรี่ หากมีอาการเรื้อรัง ควรพบแพทย์เพื่อตรวจหาเชื้อ H. pylori โดยเฉพาะ

Q: โรคกระเพาะกับกรดไหลย้อนเป็นโรคเดียวกันไหม? A: เป็นคนละโรคแต่ตำแหน่งใกล้กัน อาการจึงสับสนได้ง่าย และบางคนเป็นทั้งสองโรคพร้อมกันได้ อ่านตัวแยกอาการได้ที่บทความ โรคกระเพาะกับกรดไหลย้อน ต่างกันอย่างไร

อ่านต่อ

H. pylori คืออะไร และทำไมกินยาลดกรดแล้วอาการยังกลับมา — เจาะลึกสาเหตุหลักอันดับหนึ่งของโรคกระเพาะ
โรคกระเพาะกับกรดไหลย้อน ต่างกันอย่างไร — แยกสองโรคที่อาการคล้ายกันจนสับสน
กระเพาะอักเสบเฉียบพลันกับเรื้อรัง ต่างกันยังไง — เข้าใจสองรูปแบบของกระเพาะอักเสบ
กินยาแก้ปวดแล้วปวดท้อง NSAIDs ทำร้ายกระเพาะยังไง — เจาะสาเหตุหลักอันดับสอง
กินไม่เป็นเวลาทำให้เป็นโรคกระเพาะไหม — แยกให้ชัดระหว่างสาเหตุกับปัจจัยกระตุ้น

แหล่งอ้างอิง

National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK), NIH. Symptoms & Causes of Gastritis & Gastropathy. 2019. https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/gastritis-gastropathy/symptoms-causes
NIDDK, NIH. Symptoms & Causes of Peptic Ulcers (Stomach Ulcers). 2022. https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/peptic-ulcers-stomach-ulcers/symptoms-causes
Cleveland Clinic. Gastritis: What It Is, Symptoms, Causes & Treatment. 2023. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/10349-gastritis
InformedHealth.org, NCBI Bookshelf. Overview: Gastritis. 2021. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK310265/
Poowanawittayakom N, Goosenberg E. Helicobacter Pylori. StatPearls, NCBI Bookshelf. Updated 2026. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK534233/
Helicobacter pylori and gastric cancer: mechanisms and new perspectives. Journal of Hematology & Oncology. 2024. https://link.springer.com/article/10.1186/s13045-024-01654-2
Eastwood GL. Smoking and peptic ulcer in the Helicobacter pylori era. European Journal of Gastroenterology & Hepatology. 2000. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10958211/
Lim SL, Canavarro C, Zaw MH, et al. Irregular Meal Timing Is Associated with Helicobacter pylori Infection and Gastritis. ISRN Nutrition. 2013;2013:714970. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4045282/

ข้อมูลนี้จัดทำเพื่อให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล หากมีอาการเรื้อรัง เป็นซ้ำ หรือมีสัญญาณเตือนตามที่กล่าวถึงในบทความนี้ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุและวางแผนดูแลที่เหมาะกับคุณโดยเฉพาะ